Srbija u očima putopisaca, od antičkih vremena do današnjih dana

Srbija u očima putopisaca, od antičkih vremena do današnjih dana
24 aprila, 2020 Milica

Srbija  u očima putopisaca
od antičkih vremena do današnjih dana

Prvi geografski opisi srpskih zemalja, koji imaju istinit karakter, mogu se pronaći u spisima čuvenog starogrčkog istoričara i geografa Herodota (484-425 p.n.e), koji je znatan period života proveo u putovanjima. Zahvaljujući njegovim otkrićima i istraživačkim putovanjima, formirana je slika starog sveta. Svi kasniji istraživači, polazili su na neki način od njegovih saznanja.

U Herodotovo vreme, na teritoriji današnje Srbije živeli su Tračani i Tribali. On je u V veku p.n.e. putovao Dunavom i Savom do Drine i Đerdapa. Donji Dunav, koji se tada zvao Istros, po njegovim opisima bio je najveća od svih reka. Po količini vode, poredio ga je sa Nilom. U tim opisima nalaze se podaci o ratobornim Tribalima oko reke Angros (Zapadna Morava) i Bronges (Južna Morava).

Herodot od reka koje protiču kroz Srbiju, pominje još i Drinu (Angros), Savu (Brong) kao i Tribalsku ravnicu (današnja Mačva ili Pomoravlje). Obe obale Dunava je opisao kao zemlju pogodnu za lov i stočarstvo i divio se velikoj količini ribe.

Srbiju je opisao kao zemlju bogatu gustim i prostranim šumama i ritovima, bogatu raznovrsnom divljači i vodenim pticama. Primetio je mnogobrojne dabrove sa četvorouglastim glavama, svidela mu se koža tih životinja. Zabeležio je kako stanovnici ovih krajeva koriste dabrovu mast kao lek protiv nekih bolesti.

Prve puteve u srpskim krajevima gradili su Rimljani. Bili su kvalitetni pa su mogli opstati vekovima. Od Beograda (Singidunuma) do Istambula (Vizant) u razdaljini oko šest stotina i deset rimskih milja, bilo je trideset i jedno prenoćište. Rimski putevi su zapušteni nakon pada Zapadnog rimskog carstva. Po dolasku Slovena na Balkansko poluostrvo i u Panonsku niziju, saobraćaj se odvijao po zapuštenim rimskim putevima i novim drumovima slabog kvaliteta.

Početkom hrišćanske ere u Evropi se javlja nova vrsta putovanja – hadžiluk hrišćanskih bogomoljaca u Svetu zemlju. Oblici putopisne proze srednjovekovne književnosti razvili su se iz takozvanih hodženija – vodiča za hodočasnike i putnike u Svetu zemlju. Sve do XVI veka, to su uglavom bili poklonici koji su odlazili u Jerusalim. Naročito se ističu dva glavna puta kojim su strani putnici prolazili kroz Srbiju.  Sa severa su dolazili antičkim rimskim putem „Via militaris“, koji je počinjao od Beograda (Singidunum) ka Požarevcu (Viminacijum), Beloj Palanci (Remesiana), Nišu (Naissus), Pirotu (Ramesia), Sofiji (Serdica), Plovdivu (Philippopolis) i Istanbulu (Constantinopole). Sa zapada su dolazili putnici najviše od epirske obale smerom, takođe starorimskog puta „Via Egnacia“, koji je povezivao današnju Albaniju, Makedoniju, Grčku i evropsku Tursku.

Popis puteva od Atlantskog okeana i obale reke Rone (Rhone) i Dorodonje (Dorgdone) do Jerusalima, pod nazivom „Itinerarium Hierosolymitanuni“ napisan od strane hrišćanskog putnika u svetu zemlju, oko 333. godine, predstavlja kompletnu maršrutu (itinerar) od Bordoa do Jerusalima. I ako je u pitanju prost popis puteva (itinerar) može se smatrati najstarijim sačuvanim putovanjem kroz Srbiju i Balkansko poluostrvo.

Zapis je ostao zapamćen kao Bordoanski itinerar jer je njegov sastavljač na put krenuo iz Bordoa preko Francuske, Italije, Srbije, Bugarske, Turske, Sirije, Libana i Izraela za Istanbul. Na putu kroz Srbiju pominje reku Dunav (Danuvius) i naselja: Sremsku Mitrovicu (Sirmium), Beograd (Singidunum), Staru Pazovu (Novicanium), Batajnicu (Altinea), Ritopek (Tricorna Castra), Paraćin (Sarmatea), Aleksinac (Rampiana), Pirot (Turres), Niš (Naissus).

Prvi pravi putopisni dokument o Srbima i njihovoj balkanskoj postojbini sačinio je Haito, benediktanac, iguman manastira Reichenau, ali nažalost, ovaj putopis nije sačuvan. Vremenski, on prethodi punih jedanaest godina prvom pomenu Srba na Balkanskom poluostrvu u analima biografa Karla Velikog.

Od kraja IX veka, trgovina, putovanja i hodočašća, uporedo se javljaju i kod Arapa stoga Arapi putuju i po evrpskim zemljama. Prvi pisac sa Istoka koji ostavlja zapis o Balkanskom poluostrvu je Muslim Al Garmi, koji je kao ratni zarobljenik boravio u srpskim krajevima sredinom IX veka, ali delo u kome pominje srpske krajeve, nije sačuvano.

Poznati arapski geograf, istoričar i putopisac, Abul Hasan Al Masudi, je najstriji arapski putnik koji sa velikim interesovanjem proučava istoriju Slovena, čime je dao značajan prilog srpskoj istoriografiji.  Prvi je od svetskih putnika, čak desetak godina pre Konstantina Porfirogenita, koji pominje Srbe (Serbiju).  U svojim zapisima je opisao  kako su Srbi postupali  sa umrlim starešinama, a taj postupak je zajednički svim tadašnjim slovenskim narodima: „Kada im umre poglavica plemena, oni u vatri spaljuju nekoliko podanika i konja; običaji su im slični hinduističkim; kada spaljuju mrtve, raduju se, vesele i tvrde, da njihovo veselje i radost nastaju zato što se Bog sažalio nad pokojnikom; žene umrloga seku tada lice i ruke noževima; a kada jedna od njih kaže, da ga je volela, ona pričvršćuje uže, penje se na stolac i vezuje ga oko vrata; tada ispod nje izmakne stolac i ona visi, ljulja se dok ne umre; onda je spaljuju i ona se tako sastaje sa mužem.

Takođe, još jedan arapski putopisac koji je opisao Srbiju, bio je i Idrizi (Abu Abdulah Muhamed-al-Idrisi, zvani Eš-Šerit,1099-1165), koji je izradio za kralja Sicilije, ne čijem dvoru je i stanovao, okruglu kartu Zemlje, kartu Balkanskog poluostrva i napisao geografsko delo u kome se nalaze odeljci o srpskim krajevima.

U pitanju je najbolja karta tog doba. Nazvao ju je „Kitab al Ruđar“ i na njoj je najtačnije predstavljen izgled Balkanskog poluostrva od svih starih karata. Ona je razvučena i uvećana a raspored naselja nije povezan sa rekama i planinama. Jednostavno je prikazao rečne tokove, dok su planine predstavljene guseničasto u različitim bojama, čime je postignut orjentalni stil ukrašavanja. Na kartu je uneo topografski znak za naselja u obliku kružića. Od gradova su na karti ucrtani Zemun (Kauz), Titel (Titlus), Pirot (Atrui) a od reka Dunav (Nahr Duna) i Morava (Nahr Moraka).

Njegovo delo i pored grešaka u geografskom položaju naselja, reka i planina, predstavlja značajan istorijsko–geografski  spomenik i izvor za poznavanje teritorije Srbije sredinom XII veka i jedno od najvećih dostignuća arapske kartografije.

Na svojim kartama je u pisanom delu dao podatke u vidu itinerara poznatog Carigradskog druma. Pominje Beograd, Niš (Nisu), Gradište (Agridiska), Braničevo (Kostolac), čiji je geografski položaj tačno odredio, kao i Ravno, Pirot (Artui) i reku Nišavu, koja pritiče sa srpskih planina i uliva se u Južnu Moravu.

Godine 1153. zabeležio je da je Beograd (Belgraduk) napredan i dobro naseljen grad sa velikim brojem crkava.

Opisuje Braničevo kao trgovačku varoš u plodnoj i dobro navodnjenoj ravnici, nedaleko od  ušća Morave na vrhu brda koje zagrađuje Dunav.

Niš je po Idriziju: „Veom lep i bogat grad; u njemu ima mnogo mesa, ribe, meda i mleka, čije su cene veoma niske; ima mnogo voćaka; leži na obali Nišave, koja izvire iz srpskih planina; tu na reci Nišavi ima veliki i lep most preko kojeg se ulazi i izlazi iz grada“.

Najbolji i najdetaljniji putopis koji se odnosi na srpske krajeve u srednjem veku je putopis francuskog plemića Brokjera, koji je na svom putovanju kroz Srbiju susreo se i sa despotom Đurđem Brankovićem i opisao svoje utiske o njemu, a o čemu ćemo pisati u sledećem tekstu.

 

Tekst priredila: Milica Bosnić, po knjizi „Putopisi o Srbiji kroz vekove“, autora M. Radanovića;

0 Comments

Leave a reply

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *

*